Akdeniz Serbest Mimarlar Derneği Yönetim Kurulu Başkanı ve Serbest Mimarlar Federasyonu Başkan Yardımcısı Ali Olgu Ceylan, COP31 çerçevesinde düzenlenen Yeşil Dönüşüm Mimarisi: Küresel Uygulamalarla Karşılaştırmalı Olarak Türkiye konulu panelde yaptığı konuşmada Akdeniz Mimarisini değerlendirdi. COP31 Mavi Alan Türkiye Pavilion’da düzenlenen panele; Serbest Mimarlar Federasyonu Yönetim Kurulu Üyesi Ayşe Dürrin Ulema, Skidmore, Owing Merrill’in Küresel İklim Stratejisi Başkanı Mina Hasman, İspanya Yeşil Bina Konseyi CEO'su Bruno Sauer ve Türkiye Yeşil Binalar Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Ebru Ünver Karaer katıldı.
Ali Olgu Ceylan, panel moderatörünün, “Türkiye’nin, özellikle Akdeniz bölgesindeki yerel mimarisinden neler öğrenebiliriz? İklime duyarlı bu geleneksel tasarım ilkeleri, günümüzde sürdürülebilir mimariyi şekillendirmek adına, bölgeye özgü daha spesifik yapı yönetmeliklerine ve standartlarına nasıl dönüştürülebilir?” şeklinde yönelttiği soruya karşılık Türkiye'nin geleneksel mimarisinin, özellikle Akdeniz Bölgesi'nde gelişmiş olan yerel mimari kültürün, sürdürülebilir mimarinin geleceği için önemli dersler sunduğuna inandığını söyledi.
AKDENİZ MİMARİSİNİN DÖRT TEMEL İLKESİ
Akdeniz Bölgesinin geleneksel mimarisine bakıldığında dört temel ilkenin öne çıktığını söyleyen Başkan Ceylan, “Bölgemizdeki geleneksel yapılar yüzyıllar boyunca yerel iklim koşullarına, coğrafyaya, doğal kaynaklara ve gündelik yaşam ihtiyaçlarna yanıt verecek şekilde gelişmiştir. Bu yapılar ileri teknolojilerden çok, doğayı ve çevreyi anlama ve onunla uyum içinde yaşama kültürüyle şekillenmiştir. Dört temel ilkenin birincisi, yapıların yönlenmesi ve güneş ışığının kontrolüdür. Geleneksel konutlar, doğal havalandırmadan yararlanacak ve aşırı güneş ışığını azaltacak şekilde konumlandırılmıştır. Geniş saçaklar, ahşap kepenkler, gölgeli balkonlar ve yarı açık mekânlar iç mekânlarda konforlu bir yaşam sunmaktadır. İkincisi, yarı açık mekân tasarımlarıdır. Avlular, revaklar ve verandalar iç ve dış mekân arasında geçiş oluşturarak gölge sağlamış, hava dolaşımını desteklemiş ve sosyal etkileşime imkân tanımıştır.
Üçüncüsü, yerel malzemeler ve geleneksel yapım teknikleridir. Taş, ahşap ve bölgede temin edilebilen diğer malzemeler, fiziksel özellikleri dikkate alınarak kullanılmıştır. Özellikle ısıl kütle etkisi, iç mekân sıcaklığındaki değişimlerin dengelenmesine katkıda bulunmuştur. Son olarak, geleneksel yerleşimler ve çevreye duyarlı yapılaşmadır. Geleneksel dokular, gölgeli sokaklar, bitki örtüsü ve yapıların doğal çevreyle kurduğu ilişki, bütüncül bir çevre anlayışını ortaya koymaktadır. Bence buradan çıkarılacak en önemli ders şudur: Sürdürülebilir mimari, yapı inşa ettiğimiz yeri ve onun özelliklerini anlamakla başlar. Ancak geleneksel yapıları olduğu gibi yeniden üretmemeli veya yalnızca görünümlerini taklit etmemeliyiz. Onların arkasındaki tasarım ilkelerini anlamalı ve bu bilgiyi çağdaş mimarlık pratiğine aktarmalıyız” dedi.
YAPI MEVZUATININ ROLÜ
Türkiye'deki yapı mevzuatınının rolüne değinen Serbest Mimarlar Federasyonu Başkan Yardımcısı Ceylan, “Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, yapı tasarımı ve yapılaşma süreçleri için önemli bir çerçeve oluşturmaktadır. Bununla birlikte, yönetmeliğin mimari elemanlara yaklaşımının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Özellikle cephe düzenlemeleri, mimari motifler, güneş kırıcılar, gölgeleme elemanları, çıkmalar, saçaklar ve geleneksel mimariye ait özgün yorumlarla ilgili kısıtlamalar, mimarların iklime duyarlı ve yerel kimliği yansıtan tasarımlar geliştirme özgürlüğünü daraltabilmektedir. Mevzuatımız mimari yeniliklere ve çevresel duyarlılığa daha fazla esneklik tanımalıdır. Bir güneş kırıcı, geniş bir saçak ya da gölgeleme elemanı yalnızca dekoratif bir unsur değildir. Bu elemanlar enerji tüketiminin azaltılmasına önemli katkılar sağlayabilir. Kısıtlayıcı ve tek tip kurallardan iklim koşullarına duyarlı bir mevzuat anlayışına geçmeliyiz” diye konuştu.
AKDENİZ’E ÖZGÜ BEŞ TEMEL ÖNERİ
Akdeniz'e özgü yerel mimarlık anlayışını da kapsayacak şekilde beş temel öneriyi vurgulayan Ali Olgu Ceylan, “Birincisi, bölgeye özgü tasarım kriterleri geliştirilmesi. Yapı mevzuatı yere iklim koşullarını dikkate almalıdır. Antalya'da yaz sıcakları, güneşin verimli kullanılması, doğal havalandırma ve soğutma ihtiyacı özellikle gözetilmelidir. İkincisi, avluların ve gölgeli mekânların teşvik edilmesi. Avlu, veranda, revak ve yarı açık mekânların mevzuattaki karşılığını yeniden değerlendirmeliyiz. Planlama ve emsal hesabına yönelik teşviklerle bu mekânların çağdaş yapılarda daha fazla kullanılmasını sağlamalıyız. Üçüncüsü, pasif iklimlendirme ve güneşten korunmanın önceliklendirilmesi. Güneş kırıcılar, geniş saçaklar, kepenkler ve iklime uygun cephe tasarımları mimari projelerin temel unsurları olmalıdır. Böylece mekanik soğutma sistemlerine bağımlılık azaltılabilir. Dördüncüsü, yerel ve düşük karbonlu malzemelerin desteklenmesi. Bölgede temin edilebilen taş, ahşap, geri dönüştürülmüş ve çevreye duyarlı diğer malzemelerin kullanımı teşvik edilmelidir. Beşincisi, su verimliliği ve yeşil alt yapının tasarıma entegre edilmesi. Yağmur suyu ve gri su kullanımı daha çok teşvik edilmeli, mevcut ağaçların korunması ve kuraklığa dayanıklı peyzaj uygulamaları, özellikle Akdeniz kentlerinde yapı tasarımının önemli bileşenleri olmalıdır.
Ancak eşit derecede önemli gördüğüm başka bir konu daha var. Her kent, kendi iklim koşullarına duyarlı mimari tasarım rehberlerini ve yerel standartlarını geliştirme imkânına sahip olmalıdır. Yerel düzenlemelerin amacı mimari tek tipleşme yaratmak değil; mimari kimliği, çevresel sorumluluğu ve bölgesel çeşitliliği teşvik etmek olmalıdır. Ulusal mevzuat ortak ilkeleri ve asgari standartları belirlerken, belediyeler, açık bir yasal çerçeve içerisinde kendi yerel koşullarına uygun tasarım rehberleri ve planlama hükümleri geliştirebilmelidir. Aslında belediyelerimize özel imar planları yapma yetkisi tanınmış olmasına rağmen, çoğu zaman kendi coğrafi, iklimsel, kültürel ve çevresel özelliklerini yeterince dikkate almadan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin hükümlerini tekrar etmektedirler. Yine aynı şekilde belediyelerin rolünün de yapıların yalnızca alan ve teknik açıdan denetlenmesi değil geleneksel yapılaşmada olduğu gibi çevreleri ve diğer yapılarla uyum içinde gelişmelerinin sağlanması olduğunu düşünüyorum. Bunun için gerekirse komisyonlar kurarak doğru ve sürdürülebilir yapılaşmanın önü açılmalıdır” şeklinde konuştu.
GEÇMİŞİN BİLGELİĞİNİ ANLAMALIYIZ
Başkan Ceylan konuşmasını şöyle sürdürdü: Geçmişin mimarisini kopyalamamalıyız. Onun bilgeliğini anlamalı ve bu bilgeliği geleceğin mimari ilkelerine, yapı standartlarına ve mevzuatına dönüştürmeliyiz. Akdeniz Bölgesi'nin ve özellikle Antalya'nın bu dönüşüm için önemli bir laboratuvar olabileceğine inanıyorum. Sürdürülebilir mimarinin geleceği; geleneksel bilgiyi, çağdaş bilimi ve yenilikçi teknolojileri bir araya getirerek iklimiyle, çevresiyle ve toplumuyla uyum içinde yaşayan yapılar ve kentler oluşturmaktan geçmektedir. Mimarlığı kısıtlayan değil; doğaya, iklime ve yerel kimliğe akılcı bir biçimde yanıt vermesini sağlayan bir mevzuata ihtiyacımız var.”
SİVİL TOPLUMA ÖNEMLİ GÖREVLER DÜŞÜYOR
Ceylan son olarak, “Türkiye için bir mimari iklim eylem gündemi oluşturacak olsaydık, daha sürdürülebilir ve iklime dirençli bir yapılı çevreye geçişi hızlandırmak adına önümüzdeki 12 ay içinde öncelik verilmesi gerektiğini düşündüğünüz tek eylem ne olurdu?” sorusuna karşılık, “Bizim yol haritamız, özellikle bu panel sonrası, SMDF olarak hazırlayacağımız Sürdürülebilir Mimarlık Eylem Planı’nı ilgili bakanlık ve kurumlara sunmak olacaktır. Elimizde bir sihirli değnek olmadığının ve tek bir karar ile tüm sistemi değiştiremeyeceğimizin farkındayız. Ancak, bunun uzun bir süreç olacağı bilinciyle; öncelikle Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinden başlayarak ilgili standartlara çağdaş sürdürülebilir mimarlık yorumları getirmek ana hedefimiz olacaktır. Avrupa’da standartların nasıl değiştiğini biliyoruz, bu doğrultuda sivil toplum örgütleri olarak bizlere de önemli görevler düşmektedir” dedi.
Yorum Yazın
E-posta hesabınız sitede yayımlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişdir.